- Dzisiaj, w dniu 19 kwietnia, w rocznicę wybuchu powstania w getcie warszawskim, obchodzony jest w Polsce Dzień Pamięci o Holokauście i przeciwdziałaniu zbrodniom przeciwko ludzkości. Data ta pozwala na podkreślenie w czasie obchodów nie tylko pamięci o tragedii i ofiarach Holokaustu, ale również możliwości przeciwstawiania się zbrodniom przeciw ludzkości. “Holokaust odnosi się do systematycznego, biurokratycznie zorganizowanego i finansowanego przez III Rzeszę - niemieckie państwo nazistowskie - prześladowania i wymordowania przez niemiecki reżim nazistowski i jego pomocników około sześciu milionów Żydów” - mówiła Bożena Gajewska, prezes TPZK. - Międzynarodowy Dzień Pamięci o Holokauście ustanowiono oficjalnie rezolucją ONZ w listopadzie 2005 r., od dnia 27 stycznia 2006 r. w rocznicę wyzwolenia obozu KL Auschwitz-Birkenau. Izrael upamiętnia jednak dzień Holokaustu w dniu 19 kwietnia, tj. w rocznicę wybuchu powstania w getcie warszawskim. My, mieszkańcy Kutna, podobnie, jak w całej Polsce, dzisiaj obchodzimy Dzień pamięci o Holokauście. Także tutaj, na Ziemi Kutnowskiej i w Kutnie, żydowscy mieszkańcy tej ziemi byli ofiarami Holokaustu. To tu, za murami Getta, w nieludzkich warunkach kutnowscy Żydzi byli więzieni przez dwa lata, a następnie wywiezieni na zagładę w niemieckim obozie zagłady Kulmhof. Niemieccy oprawcy zamordowali osiem tysięcy Żydów - mieszkańców Kutna.

W obchodach uczestniczyli przedstawiciele Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi, Muzeum byłego niemieckiego Obozu Zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem, Archiwum Państwowego w Płocku, Oddział w Kutnie, Jolanta Pietrusiak i Robert Baryła -przedstawiciele Biura Poselskiego Pana Tadeusza Woźniaka, Ksiądz Dziekan dr Jerzy Swędrowski Parafia Św. Wawrzyńca, Krzysztof Debich - Starosta Kutnowski, Zbigniew Wdowiak i Jacek Boczkaja - Zastępcy Prezydenta Miasta Kutna, radni Rady Miasta Kutna, członkowie Miejskiego Komitetu Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Kutnie, Związek Kombatantów RP i byłych więźniów politycznych Stowarzyszenie Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę Związek Represjonowanych Żołnierzy – Górników, Wyższej Szkoły Gospodarki Krajowej, Związku Harcerstwa Polskiego Komenda Hufca Kutno, młodzież szkolną powiatu kutnowskiego. Przybyły poczty sztandarowe kutnowskich szkół: Szkoły Podstawowej nr 1 i nr 9, Gimnazjum nr 1 i nr 2, Zespołu Szkół nr 2 im. Grabskiego i Zespołu Szkół nr 3 im. Troczewskiego, I LO im. Henryka Dąbrowskiego i II LO im. Jana Kasprowicza, Katolickiego Liceum Ogólnokształcące SPK im. św. Stanisława Kostki. Byli obecni mieszkańcy Kutna, żyjący tu i teraz, którzy przybyli pod mury getta, by oddać cześć mieszkańcom Kutna, którzy zostali zamordowani przez Niemców – Żydom kutnowskim.

Główną ideą obchodów Dnia Holocaustu jest uczczenie ofiar zagłady. Pamięć o tej tragedii ma też być przestrogą dla przyszłych pokoleń wobec odradzania się postaw antysemityzmu, wynikających z uprzedzeń i stereotypów.

Wiedza o Holokauście powinna być przekazywana kolejnym pokoleniom, gdyż był on bezprecedensową zbrodnią w dziejach ludzkości.

Po upływie ponad 70 lat od tragicznej historii Zagłady, młodsze i całkiem młode pokolenia mają coraz mniejszą wiedzę na temat tych odległych wydarzeń. temat wojny przestaje istnieć w rodzinnych rozmowach, odchodzi pokolenie świadków, zaciera się świadomość o Auschwitz-Birkenau, Dachau, Stutthof, czy o niedalekim Kulmhof. Polskie myślenie o Zagładzie zmienia się, przybywa książek i badań historyków Spotkanie z historią służy nie tylko pogłębieniu wiedzy o przeszłych wydarzeniach, lecz może także skłonić do zmierzenia się z trudnymi problemami współczesności i refleksji nad nimi. Naszym, regionalistów, celem jest z jednej strony przekazanie rzetelnej wiedzy o tym, co się wydarzyło w Kutnie i regionie kutnowskim, a z drugiej wychowanie do poszanowania wartości humanistycznych.

- Gdy spojrzeć z perspektywy małych polskich społeczności, w których po żydowskich sąsiadach nie pozostał czasem ślad, widać, że nie przyswoiliśmy historycznej lekcji koegzystencji. W miasteczkach, byłych Szettlach, w których Żydów żyło czasem więcej niż Polaków, a których dorobek przejęła powojenna Polska, z reguły nie ma wyjaśnień, co stało się z dawnymi mieszkańcami– stwierdził Zbigniew Gluza w 85 numerze Karty z 2015 roku.

Zbigniew Wdowiak Zastępca Prezydenta Miasta Kutna w swoim wystąpieniu mówił o prawie pięćsetletniej historii Żydów na Ziemi Kutnowskiej. Zygmunt Jasiński, mieszkaniec Kutna dał świadectwo o tamtych bolesnych dniach z czasów okupacji hitlerowskiej. Opowiadał o swoim dzieciństwie spędzonym w podwórku wśród polskich i żydowskich dzieci, o swoich przeżyciach związanych z Gettem. Dla nas, słuchających, była to bardzo pouczająca lekcja.

W 1993 roku Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Kutnowskiej w tym miejscu, na murze Getta, zamocowało tablicę pamiątkową, na której widnieje napis: „Tu na terenie byłej cukrowni Konstancja Niemcy urządzili Getto dla ludności żydowskiej z Kutna i okolic. Po jego likwidacji w 1942 roku pozostałych przy życiu Żydów zgładzono w obozie Chełmno nad Nerem. Cześć ich pamięci. Społeczeństwo miasta Kutna. Kwiecień 1993r.” Wczoraj pod murem Getta, by uczcić pamięć o 8000 Żydów - ofiar Holokaustu, złożono kwiaty pod tablicą pamiątkową, poświęconą kutnowskim Żydom zgładzonym tu w gettcie oraz w niemieckim obozie zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem.

Tradycyjnie już obchodom Dnia Pamięci o Holokauście i przeciwdziałaniu zbrodniom przeciwko ludzkości, upamiętniającego rocznicę wybuchu powstania w getcie warszawskim, towarzyszy symbol – żonkil pamięci. Związany jest on z postacią Marka Edelmana, jednego z przywódców powstania w getcie. Przez wiele lat składał on pod pomnikiem Bohaterów Getta w Warszawie bukiet żółtych kwiatów, często były to żonkile. Dlatego także my, mieszkańcy Kutna i okolic kładziemy pod tablicą poświęconą pamięci kutnowskich Żydów bukiet żonkili…, symbol naszej pamięci.

Dziekan Kutnowski ksiądz dr Jerzy Swędrowski odmówił modlitwę chrześcijańską za zamordowanych żydowskich mieszkańców Kutna.

Po obchodach pod Gettem Konstancja wszyscy udali się do Centrum Teatru, Muzyki i Tańca na dalszą część obchodów Dnia pamięci o kutnowskich Żydach.

W CTMiT odbył się również wernisaż wystawy zatytułowanej „Izrael wczoraj i dziś” użyczonej przez Ambasadę Izraela w Polsce. Wystawę można będzie oglądać do 30 kwietnia 2016 roku. We wprowadzeniu do wystawy napisano: „To, co widzimy patrząc na świat, zależy od punktu, w którym stoimy. Ta prawda odnosi się również do Izraela i właśnie dlatego użyta tutaj została technika umożliwiająca tak ciekawą prezentację sześciu dekad istnienia państwa żydowskiego. Przechodząc przed obrazami, zauważą Państwo, jak przeszłość i teraźniejszość nakładają się na siebie, a z dzisiejszego punktu widzenia 60 lat walki i sukcesów mija w mgnieniu oka. Podjęto tak wiele wysiłku, by Izrael osiągnął dzisiejszy kształt, że warto poświęcić chwilę i zastanowić się zarówno nad trudnościami pierwszych lat istnienia niepodległego Izraela, jak i wyzwaniami stojącymi przed nim obecnie.”

Wystawa składa się z 14 plansz, z których każda przedstawia szczególny temat. Każdy plakat składa się z dwóch fotografii: czarno-białej, przedstawiającej Izrael w pierwszych latach niepodległego istnienia, i kolorowej – z czasów współczesnych. Wystawa powstała w 2008 r. z okazji obchodów 60. rocznicy ogłoszenia niepodległości Izraela. Dziś, po osiągnięciu wyznaczonych celów i pokonaniu wielu trudności, obywatele cieszą się Izraelem w jego pełnym rozkwicie.

W Centrum zebrani obejrzeli krótki, bo trwający zaledwie 7 minut, film dokumentalny, który TPZK otrzymało z Instytutu Pamięci Narodowej. Film ten zatytułowany jest „Getto Konstancja”. Został nagrany podczas okupacji przez Niemców. Wyświetlany jest z dużą prędkością, niestety, warunki techniczne nagrania nie pozwalają na odtwarzanie wolniej. Dlatego też należy się skupić podczas projekcji. Film jest niemy. Zebrani zobaczyli społeczność żydowską naszego miasta i regionu w ich ostatnich miesiącach, a może ostatnich dniach życia. Stąd wyruszyli w swoją ostatnią drogę … ku śmierci i unicestwieniu.

Nim zaprezentowano publikację „Zarys historii Żydów Ziemi Kutnowskich”, Prezes TZK przekazała zebranym istotne informacje. Stwierdziła, że publikacja nie powstałaby, gdyby nie pomoc finansowa Prezydenta Miasta Kutno, Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny w Polsce oraz Barbary i Włodzimierza Żaczków z Kutna.

Partnerami TPZK w publikacji są szacowne instytucje jak: Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, Archiwum Państwowe w Poznaniu i Archiwum Państwowe w Płocku Oddział w Kutnie.

Recenzję do publikacji napisał prof. zw. dr hab. Wiesław Puś, a słowo wstępne zamieścił zastępca Prezydenta Miasta Zbigniew Wdowiak. Publikację przy pomocy prezentacji multimedialnej przedstawiła dr Elżbieta Świątkowska. Książka zatytułowana „Zarys Historii Żydów Ziemi Kutnowskiej” jest 58 pozycją bibliofilską wydaną przez Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Kutnowskiej.

Dr Elżbieta Świątkowska mówiła o publikacji: w części I przedstawiona jest historia osadnictwa Żydów na Ziemi Kutnowskiej, które rozpoczęło się w XVI wieku. Liczba ludności żydowskiej zwiększała się systematycznie, co doprowadziło do powstania samodzielnego kahału, który przez cały wiek XVI rósł w siłę i nabierał coraz większego znaczenia. Upadek gospodarczy Polski w XVII wieku, będący wynikiem ogólnego kryzysu i zniszczeń związanych z wojnami oraz falą pogromów żydowskich w okolicznych miastach (Łęczyca, Gąbin), nie spowodował unicestwienia kahału kutnowskiego, który w XVII stuleciu zaliczał się do najliczniejszych na tym obszarze Rzeczpospolitej. Według spisu z roku 1796 liczba ludności kahału kutnowskiego wynosiła około 1500 osób, których głównym zajęciem było rzemiosło i handel.

W części II zatytułowanej „Dzień” autorzy artykułów umieszczonych w książce przedstawili codzienne życie społeczności żydowskiej. Podzyskaniu niepodległości przez Polskę w roku 1918, Żydzi stali się pełnoprawnymi obywatelami Państwa. Swoimi działaniami spowodowali, że Kutno zaczęło się rozwijać. To dzięki nim w naszym mieście powstały pierwsze zakłady przemysłowe, szkoły, rozpoczęły działalność banki. Miasto zaczęło być liczącym się miejscem w Polsce i poza jej granicami.

Diaspora żydowska, zaczęła tworzyć własne szkoły, środowiskowe spółdzielnie kredytowe, towarzystwa gimnastyczno-sportowe, organizacje rzemieślników miasta Kutna i powiatu kutnowskiego, oraz stowarzyszenia, których celem była ochrona zdrowia. W Kutnie działało również żydowskie stowarzyszenie, które udzielało pomocy osobom udającym się do Palestyny, Towarzystwo Opieki nad dziećmi żydowskimi, Żydowski Klub Towarzyski i inne.

W części III przedstawiona jest najbardziej tragiczna karta z historii życia społeczności żydowskiej Nigdy więcej nie stać bezradnie wobec zła”, tak apelował do wszystkich ludzi Władysław Bartoszewski. To trudne zadanie, czasami wręcz niewykonalne, należy jednak dążyć do spełnienia tego apelu. Nadrzędnym drogowskazem naszego działania winien być ponadczasowy, uniwersalny dla wszystkich Dekalog. W czasie II wojny światowej, po włączeniu Kutna granice III Rzeszy, na Ziemi Kutnowskiej nastała „Noc”, która trwała ponad pięć lat, w czasie których naziści konsekwentnie realizowali swój plan eksterminacji Żydów. Działali tak skutecznie, że z liczącej około 8000 tysięcy społeczności żydowskiej miasta Kutna, przeżyło jedynie kilkudziesięciu, a i oni w większości opuścili po wojnie miasto.

Część IV „Jutrzenka” powinna budzić nadzieję, że podobna zbrodnia ludobójstwa nigdy się nie powtórzy.

„Mieszkam w Szwecji, jestem obywatelką szwedzką. Żyję z respektem i wdzięcznością dla tego kraju, który nas przyjął, dał możliwości pracy, a dzieciom i młodzieży nauki, ale nie jestem Szwedką. Kocham Izrael, ale nigdy nie zaakceptuję fanatyzmu i nietolerancji. Urodziłam się w Polsce, gdzie przodkowie moi żyli od setek lat, a język polski był mo­im pierwszym językiem. Mój mąż był Polakiem, ale ja nie jestem Polką – to zrozumiałam w 1969 roku.

Staram się być człowiekiem, żyć tak jak mogę, skromnie i uczciwie, szanować ludzi niezależnie od koloru skóry, narodowości czy religii.” Tak napisała pani Ida Kowal, Żydówka, urodzona w Kutnie, która z Polski musiała wyemigrować po wydarzeniach marcowych w 1968 roku. W jej tekście zamieszczonym w książce, można wyczuć tęsknotę do Polski i miasta rodzinnego Kutna, z którym wiąże wspomnienia z lat dzieciństwa.

Dr Karol Koszada wręczył pierwsze egzemplarze wydanej publikacji mecenasom, którzy dofinansowali publikację, patronóm honorowym, partnerom, instytucjom i osobom, które udostępniły TPZK materiały archiwalne, a także autorom artykułów.

Obchody zakończyły się koncertem muzyki żydowskiej w wykonaniu nauczycieli, uczniów i absolwentów Państwowej Szkoły Muzycznej I i II stopnia im. Karola Kurpińskiego w Kutnie. Prowadzenie koncertu: Małgorzata Musiałowska; wystąpili: Tomasz Piątek – klarnet, Joanna Morycińska - fortepian, Adam Lewiński – klarnet, Tomasz Witkowski – fortepian.

Prezes TPZK podziękowała mieszkańcom za obecność podczas tak ważnych dla naszej społeczności kutnowskiej obchodów upamiętniających kutnowskich Żydów. Zaprosiła do uczestnictwa w innych wydarzeniach w organizowanych w ramach realizowanego przez Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Kutnowskiej projektu pn. „Na krawędzi pamięci… rzecz o kutnowskich Żydach”, który jest współfinansowany przez Prezydenta Miasta Kutna. Zaprosiła mieszkańców także do wspólnego wyjazdu do Muzeum byłego niemieckiego obozu zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem 18 czerwca. Wyjazd jest o godz. 8.00, przejazd na miejsce 50 minut, pobyt 3 godziny. W programie zwiedzanie z przewodnikiem Muzeum, projekcja filmu fabularnego krótkometrażowego „Ambulans”, przejazd do Lasu Rzuchowskiego i zwiedzanie miejsca pochówku Ofiar Holokaustu, złożenie kwiatów pod tablicą upamiętniającą zamordowanych kutnowskich Żydów. Koszt wyjazdu 20 zł.

Bożena Gajewska