Jak wyposażyć laboratorium firmowe? Lista niezbędnego sprzętu i środków ochrony

Przy urządzaniu firmowego laboratorium łatwo skupić się na samych urządzeniach. Ktoś proponuje wagę analityczną, ktoś inny droższy analizator, a na liście zakupów szybko przybywa pozycji. Tylko czy wszystkie będą potrzebne? Jeśli firma ma sprawdzać wymiary wyrobów, nie będzie pracować tak samo jak zakład badający skład surowców. Znaczenie ma nawet to, w jakim stanie próbki trafiają do laboratorium i ile czynności trzeba wykonać przed pomiarem.

Osobno trzeba przyjrzeć się warunkom pracy. Przy jednych czynnościach dobrej jakości fartuch laboratoryjny chroni przede wszystkim ubranie, przy innych potrzebna jest odzież o potwierdzonych właściwościach ochronnych. Nie wystarczy jednak wyposażyć pracowników w fartuchy i rękawice. Liczą się też zabezpieczenia stanowiska, organizacja pomieszczenia i ustalone zasady postępowania.

Od czego zacząć planowanie wyposażenia laboratorium?

Najpierw ustal, co dokładnie ma się dziać z próbką od momentu jej przyjęcia do uzyskania wyniku. Czy wymaga ważenia, rozcieńczania, ogrzewania? Jakich pomiarów oczekuje dział jakości? Bez odpowiedzi na takie pytania trudno ocenić, czy wybrany sprzęt w ogóle nada się do pracy.

Nie pomijaj miejsca potrzebnego na przygotowanie próbek, przechowywanie substancji i gromadzenie odpadów. Urządzenie może zmieścić się na blacie, ale nadal wymagać dodatkowych przyłączy albo przestrzeni do obsługi. Jeszcze przed uruchomieniem stanowisk trzeba ocenić ryzyko zawodowe i zaplanować zabezpieczenia. Przy chemikaliach pomocne są karty charakterystyki; stanowią część tej oceny, nie jej zamiennik.

Podstawowy sprzęt i wyposażenie stanowisk laboratoryjnych

Zacznij od blatu. Musi być stabilny, odporny na warunki występujące przy danej pracy i na tyle duży, by obok urządzenia zmieściły się potrzebne akcesoria. Szafy oraz regały dobiera się do tego, co będzie w nich przechowywane. Przy planowaniu ustawienia mebli zostaw miejsce na bezpieczne przemieszczanie próbek i obsługę sprzętu.

Samą aparaturę łatwiej uporządkować według wykonywanych czynności:

• Pomiary: wagi, przyrządy wymiarowe lub analizatory, zależnie od metody.
• Przygotowanie próbek: naczynia, pipety i mieszadła, jeśli są wykorzystywane w procedurze.
• Przechowywanie: oznaczone pojemniki oraz odpowiednie miejsca na materiały, próbki i odpady.

Chromatograf nie przyda się firmie, która bada wyłącznie wymiary detali. Z kolei właściwy przyrząd pomiarowy powinien mieć parametry odpowiadające metodzie. Przed zakupem większego sprzętu sprawdź także wymagane media, możliwość serwisowania i potrzebę późniejszego sprawdzania lub wzorcowania.

Jakie środki ochrony indywidualnej są potrzebne w laboratorium?

Jedna para rękawic nie nadaje się do każdej czynności. Przy kontakcie z chemikaliami ważne są właściwości substancji, materiał rękawic i przewidywany czas kontaktu. Przy pracy z ostrymi elementami zagrożenie jest inne. Dlatego wyposażenie ochronne trzeba przypisać do stanowisk, a nie zamawiać wszystkim taki sam komplet.

W praktyce może to oznaczać:

• rękawice dobrane do chemikaliów lub zagrożeń mechanicznych;
• okulary i osłony twarzy przy ryzyku rozprysków lub urazów;
• odzież i obuwie ochronne, gdy wymaga tego rodzaj narażenia.

Trzeba też pamiętać, że o to, czy potrzebujemy ochronny dróg oddechowych wynika z oceny ryzyka. Nie zastępuje ona, podobnie jak pozostałe środki ochrony indywidualnej, rozwiązań ograniczających zagrożenie u źródła i zabezpieczeń zbiorowych.

Jak dobrać odzież ochronną do rodzaju wykonywanych prac?

Nie każda odzież noszona w laboratorium jest odzieżą ochronną. Zwykły fartuch roboczy może zabezpieczać własne ubranie przed zabrudzeniem, ale to nie dowód ochrony przed działaniem chemikaliów czy ciepła. Jeśli taka ochrona jest potrzebna, trzeba sprawdzić przeznaczenie wyrobu, materiał, konstrukcję i deklarowane właściwości. Pomocna będzie dokumentacja producenta, nie samo określenie „laboratoryjny” w nazwie.

Jak zorganizować bezpieczne i funkcjonalne stanowiska pracy?

Za ciasny blat, słabe światło czy nieopisane próbki potrafią utrudnić nawet prosty pomiar. Narzędzia powinny mieć stałe miejsce, a pracownik swobodny dostęp do urządzeń. Wentylację dobiera się do procesu i możliwych emisji, natomiast substancje przechowuje zgodnie z ich właściwościami i zasadami bezpiecznego magazynowania.

Potrzebne są też zrozumiałe instrukcje i procedury na wypadek awarii. Zakup aparatury to dopiero część przygotowań. O tym, czy laboratorium będzie działało sprawnie i bezpiecznie, decyduje również sposób korzystania z wyposażenia na co dzień.