Olej w kompresorze redukuje tarcie, odprowadza do 25% ciepła generowanego podczas sprężania i uszczelnia komorę tłokową. Zanieczyszczenia i wysoka temperatura niszczą te właściwości, co bezpośrednio prowadzi do spadku wydajności urządzenia i stwarza ryzyko zatarcia pompy. Regularna wymiana środka smarnego jest najprostszą metodą na uniknięcie kosztownej awarii sprzętu pneumatycznego.
Olej sprężarkowy ulega degradacji w wyniku trzech głównych procesów. Pierwszym jest oksydacja termiczna. Temperatura w głowicy kompresora często przekracza 100°C, co powoduje gwałtowne utlenianie oleju. W jego wyniku powstają gęsty szlam i twardy nagar, czyli zwęglone osady. Substancje te odkładają się w kanałach olejowych, na zaworach i w filtrach, blokując przepływ środka smarnego. Ogranicza to zdolność oleju do chłodzenia i smarowania, prowadząc do przegrzewania się i przyspieszonego zużycia komponentów pompy. Dodatki w oleju spowalniają te procesy, ale nie są w stanie ich całkowicie wyeliminować.
Drugim czynnikiem jest zanieczyszczenie wodą. Powietrze zasysane przez kompresor zawiera wilgoć, która skrapla się w skrzyni korbowej. Woda, mieszając się z olejem, tworzy emulsję o mlecznym zabarwieniu. Taka mieszanina ma znacznie gorsze właściwości smarne niż czysty olej, co zwiększa tarcie między ruchomymi elementami. Obecność wody przyspiesza też korozję metalowych części, takich jak łożyska, wał korbowy czy cylinder. Trzecim procesem jest ścinanie mechaniczne. Praca pod wysokim ciśnieniem powoduje fizyczne "rozrywanie" długich łańcuchów polimerów odpowiadających za lepkość oleju. Skutkuje to trwałym spadkiem lepkości, przez co film olejowy staje się cieńszy i słabiej chroni metalowe powierzchnie przed bezpośrednim kontaktem.
Różnice w budowie i trybie pracy kompresorów tłokowych i śrubowych wymuszają stosowanie środków smarnych o odmiennych właściwościach. Typ sprężarki oraz intensywność jej pracy determinują, czy lepszym wyborem będzie baza mineralna, czy syntetyczna, oraz jaka klasa lepkości zapewni optymalną ochronę.
Olej mineralny, produkt rafinacji ropy naftowej, jest przeznaczony do kompresorów tłokowych pracujących z przerwami, np. w warsztatach samochodowych. Jego struktura molekularna jest mniej jednolita niż w olejach syntetycznych, przez co szybciej ulega degradacji w wysokich temperaturach i tworzy więcej osadów. Jest to jednak rozwiązanie ekonomiczne dla urządzeń, które nie są eksploatowane w trybie ciągłym.
Olej syntetyczny to produkt syntezy chemicznej o uporządkowanej strukturze molekularnej. Dzięki temu jest stabilniejszy termicznie, wolniej się utlenia i zachowuje właściwości smarne w szerszym zakresie temperatur. Jest zalecany do kompresorów śrubowych pracujących w trybie ciągłym oraz do mocno obciążonych sprężarek tłokowych w przemyśle. Porównanie oleju mineralnego vs syntetycznego pokazuje, że syntetyk pozwala na 2-3 krotne wydłużenie interwałów wymiany. W skali roku rekompensuje to jego wyższą cenę przez redukcję kosztów przestojów i serwisu.
Lepkość oleju, czyli jego opór wewnętrzny przeciw płynięciu, jest standaryzowana przez normę ISO VG (Viscosity Grade). Wartość ta definiuje lepkość kinematyczną w temperaturze 40°C. Zbyt niska lepkość może prowadzić do zerwania filmu smarnego i zatarcia pompy. Zbyt wysoka generuje nadmierne opory i obniża wydajność energetyczną kompresora. Olej do sprężarki tłokowej najczęściej wymaga klasy lepkości ISO VG 100, która zapewnia ochronę w warunkach wysokiego ciśnienia i zmiennych obciążeń.
Olej do sprężarki śrubowej pracuje optymalnie na olejach o niższej lepkości, zazwyczaj ISO VG 46 lub ISO VG 68. W kompresorach śrubowych olej pełni również funkcję chłodzącą i uszczelniającą, a niższa lepkość ułatwia jego cyrkulację i separację od powietrza. Ważne są też oznaczenia jakościowe z normy DIN 51506. Definiuje ona klasy, np. oleje sprężarkowe VDL, L-DAA, które określają zawartość dodatków chroniących przed korozją, utlenianiem, pienieniem i powstawaniem nagaru. Parametry te są precyzyjnie określone w kartach technicznych olejów, np. oferowanych przez sklep ABC Kompresory produktów marki Gudepol. Szczegóły dostępne są na stronie olej do sprężarki.
Olej należy wymieniać zgodnie z zasadą "co nastąpi pierwsze": interwał czasowy lub godzinowy określony przez producenta. Nawet jeśli kompresor był używany sporadycznie, olej wymienia się minimum raz w roku. Starzeje się on w wyniku kontaktu z powietrzem i absorbuje wilgoć, co prowadzi do utraty właściwości ochronnych. Dla kompresorów tłokowych w użytku warsztatowym jest to zazwyczaj 100-500 godzin pracy. W przypadku kompresorów śrubowych interwał dla oleju mineralnego wynosi 500-2000 godzin, a dla syntetycznego do 4000 godzin. Odpowiedź na pytanie, jak często wymieniać olej w kompresorze, zależy od warunków pracy. W środowisku o wysokim zapyleniu lub wilgotności interwały należy skrócić o 30-50%.
Stan oleju można ocenić wizualnie, co pozwala wykryć problemy przed terminem wymiany. Sygnały zużycia widać na bagnecie lub w okienku inspekcyjnym.
Kolor. Świeży olej jest klarowny i bursztynowy. Ciemnobrązowa lub czarna barwa świadczy o nagromadzeniu produktów spalania i utlenianiu.
Konsystencja. Mleczne zmętnienie to znak, że olej zmieszał się z wodą. Taka emulsja ma drastycznie obniżoną zdolność smarowania i wymaga natychmiastowej wymiany.
Zapach. Ostry, spalony zapach wskazuje na przegrzewanie się oleju i jego degradację termiczną.
Opiłki. Widoczne drobinki metalu w oleju są oznaką nadmiernego zużycia mechanicznego pompy i mogą zwiastować poważną awarię.
Wymianę oleju w kompresorze można wykonać samodzielnie w mniej niż 30 minut.
Przygotowanie. Odłącz kompresor od zasilania i opróżnij zbiornik ciśnieniowy. Przygotuj klucz do korka spustowego, pojemnik na zużyty olej, lejek i szmatki.
Rozgrzanie. Uruchom kompresor na 2-3 minuty. Ciepły olej jest rzadszy, dzięki czemu spływa szybciej, zabierając ze sobą więcej osadów. Po rozgrzaniu ponownie odłącz zasilanie.
Spuszczanie. Pod korkiem spustowym na dole skrzyni korbowej podstaw pojemnik. Odkręć korek spustowy oraz wlewowy, aby odpowietrzyć układ i umożliwić swobodny spływ.
Czyszczenie. Po spłynięciu oleju oczyść korek spustowy z opiłków i osadu, a następnie mocno go dokręć.
Napełnianie. Przez otwór wlewowy wlej nowy olej do sprężarki. Poziom kontroluj na wskaźniku – szklanym oczku z czerwoną kropką. Olej powinien sięgać do tego oznaczenia. Przelanie oleju jest szkodliwe, bo może uszkodzić uszczelnienia i wyrzucać olej do instalacji pneumatycznej. Typowy kompresor olejowy 50l mieści 0,3-0,5 litra oleju, ale dokładną ilość sprawdź w instrukcji.
Kontrola. Po zakręceniu korka wlewowego uruchom kompresor na minutę, a następnie go wyłącz. Po chwili, gdy olej spłynie, ponownie sprawdź jego poziom i w razie potrzeby uzupełnij. Dokładne instrukcje dla konkretnego modelu znajdują się w jego dokumentacji technicznej, a w razie wątpliwości można skonsultować się z dostawcą, np. zespołem abc-kompresory.pl. Szczegóły dostępne są na stronie kompresor olejowy 50l.
Częstym błędem jest stosowanie oleju samochodowego. Odpowiedź na pytanie "Czy można użyć oleju samochodowego?" jest jednoznaczna: nie. Oleje silnikowe zawierają detergenty i dyspergatory, które w sprężarce powodują intensywne pienienie się oleju oraz odkładanie twardego nagaru na zaworach. Zablokowanie zaworów prowadzi do ich nieszczelności, spadku wydajności i uszkodzenia pompy.
Nieterminowa wymiana oleju lub użycie złego produktu prowadzi do trzech głównych awarii. Pierwszą jest zatarcie pompy. Utrata filmu smarnego niszczy tłoki, pierścienie, cylindry i łożyska. Koszt remontu często przekracza 50% wartości nowego urządzenia. Drugą konsekwencją jest spadek wydajności. Nagar i szlam blokują zawory, przez co kompresor pracuje dłużej, by osiągnąć zadane ciśnienie. Powoduje to spadek wydajności (l/min) nawet o 30% i zwiększone zużycie energii. Trzecim skutkiem jest przegrzewanie. Zanieczyszczony olej nie odprowadza ciepła, co stwarza ryzyko pęknięcia głowicy. Zużyty olej jest odpadem niebezpiecznym i należy go oddać do Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK).
Po każdej wymianie oleju zapisz datę i stan licznika motogodzin na obudowie kompresora trwałym markerem. Taki nawyk ułatwia pilnowanie terminów serwisowych i jest najprostszym sposobem, by uniknąć awarii wynikającej z zaniedbania konserwacji.
Brak komentarza, Twój może być pierwszy.
Dodaj komentarz
Użytkowniku, pamiętaj, że w Internecie nie jesteś anonimowy. Ponosisz odpowiedzialność za treści zamieszczane na portalu ekutno.pl. Dodanie opinii jest równoznaczne z akceptacją Regulaminu portalu. Jeśli zauważyłeś, że któraś opinia łamie prawo lub dobry obyczaj - powiadom nas redakcja@ekutno.pl lub użyj przycisku Zgłoś komentarz