W zabytkowych wnętrzach sejmiku, tuż obok miejsca, gdzie zapadają decyzje o regionie, pojawiły się kolorowe pisanki, drewniane sikawki i ludowe symbole wiosny. To przestrzeń, w której codzienność urzędowa na chwilę ustępuje tradycji.

Od 1 kwietnia w budynku Sejmik Województwa Łódzkiego będzie można oglądać wyjątkową wystawę przygotowaną przez Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi. Ekspozycja, zaaranżowana tuż przy sali obrad sejmikowych, powstała z myślą o przybliżeniu mniej oczywistych, często zapomnianych aspektów wielkanocnych tradycji.

Choć Wielkanoc kojarzy się dziś głównie z pisankami, święconką i rodzinnym stołem, twórcy wystawy postanowili skierować uwagę zwiedzających na poniedziałek wielkanocny – dzień pełen symboliki, rytuałów i ludowych zwyczajów, które wykraczają daleko poza znane wszystkim oblewanie wodą.

::photoreport{"type":"check-for-article","item":"20562"}

- Możemy zobaczyć wystawę skupioną na Wielkanocy, a nawet bardziej na poniedziałku wielkanocnym, ponieważ w tym roku postawiliśmy na śmigus-dyngus i to, co się z nim wiąże - mówi Julianna Ponschke z Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi

Zwyczaje związane ze śmigusem-dyngusem mają w Polsce długą tradycję, sięgającą jeszcze czasów przedchrześcijańskich, kiedy obrzędy wody i zieleni symbolizowały oczyszczenie oraz odradzającą się przyrodę. W różnych regionach kraju przybierały one odmienne formy, ale wszędzie łączyły się z ideą nowego początku i wiosennego odrodzenia.

Centralnym motywem ekspozycji jest śmigus-dyngus, ukazany w znacznie szerszym kontekście niż współczesna, uproszczona forma tej tradycji. Dawniej był to złożony obrzęd, łączący elementy zalotów, magii wiosennej i społecznych rytuałów.

Wśród prezentowanych obiektów szczególne miejsce zajmuje kurek dyngusowy – barwny, ludowy rekwizyt, który niegdyś obnoszono od domu do domu. Ten pokazany na wystawie pochodzi z regionu rawskiego i datowany jest na lata 60. XX wieku. Umieszczony na wózku, często w towarzystwie poruszających się figurek, był nie tylko atrakcją widowiskową, ale też nośnikiem symboliki. Dawniej bywał żywym kogutem, później zastąpionym figurą z drewna lub gliny – symbolem płodności, siły i odradzającego się życia.

Nie mniej ważnym elementem wystawy są pisanki, które w tradycji ludowej pełniły funkcję znacznie bardziej złożoną niż tylko ozdobną. Były one swoistą formą wykupu – pozwalały uniknąć oblania wodą przez wielkanocnych kolędników.

- Mamy również pisanki, ponieważ to nimi można było się wykupić. W momencie kiedy wielkanocni kolędnicy odwiedzali domostwa, śpiewali piosenki, smagali witkami, ale też oblewali wodą i żeby nie zostać oblanym, można było podarować jajka – dodaje Julianna Ponschke

Na wystawie prezentowane są m.in. wydrapywane pisanki autorstwa Aleksander Iwaszkiewicz, artysty związanego z Wilnem i Łodzią. Ich wyjątkowość polega nie tylko na technice wykonania, ale także na tematyce – obok ornamentów pojawiają się na nich motywy architektoniczne, w tym związane z Łodzią.

- W świecie dawnych obrzędów wielkanocnych nic nie było przypadkowe. Pisanki odgrywały istotną rolę także w relacjach międzyludzkich. To kobiety je przygotowywały i wręczały wybranym osobom, a sama wymiana mogła być odczytywana jako forma zalotów – mówi Ponschke

Obok pisanek i kurka dyngusowego na wystawie można zobaczyć również zabytkowe sikawki dyngusowe, drewniane narzędzia do polewania wodą, pochodzące nawet z początku XX wieku i okresu międzywojennego. W zestawieniu ze współczesnymi plastikowymi gadżetami pokazują one, jak bardzo zmieniła się materialna strona tej tradycji.

Nie zabrakło także palm wielkanocnych, które – poświęcone w Niedzielę Palmową – miały chronić domowników i zapewniać zdrowie. Jednym z ciekawszych zwyczajów było spożywanie bazi, czyli tzw. kotków, co miało zapobiegać chorobom, zwłaszcza bólowi gardła.

Nietypowa jest także sama lokalizacja ekspozycji – zamiast muzealnej sali wybrano przestrzeń sejmiku, co nadaje wystawie bardziej otwarty i symboliczny charakter oraz pozwala dotrzeć do osób, które na co dzień nie odwiedzają muzeów.

Dziś wiele z tych zwyczajów przetrwało jedynie w uproszczonej formie lub zupełnie zanikło. Wystawa w sejmiku jest więc nie tylko powrotem do przeszłości, ale też próbą odpowiedzi na pytanie, jak współcześnie rozumiemy tradycję i co z niej chcemy zachować.

Wystawa w sejmiku to nie tylko prezentacja obiektów, ale przede wszystkim opowieść o zmieniającej się kulturze. Pokazuje, jak dawne obrzędy, pełne symboliki i znaczeń, ewoluowały w kierunku współczesnych, uproszczonych form.

Informacje dla zwiedzających

Jak podkreśla Rafał Andrzejczak, wystawa ma charakter otwarty i dostępny dla wszystkich mieszkańców regionu:

- Jak corocznie organizujemy ekspozycję wielkanocną, otwartą dla wszystkich mieszkańców naszego regionu.

Ekspozycję można oglądać od 1 do 11 kwietnia, od poniedziałku do soboty w godzinach 10:00–18:00, przy sali obrad w siedzibie sejmiku przy ul. Roosevelta 15 w Łodzi.

Organizatorzy zapraszają zarówno osoby indywidualne, jak i grupy zorganizowane – wystawa dostępna jest dla wszystkich zainteresowanych.