Wraz z nadejściem wiosny i wzrostem temperatur, natura budzi się do życia a wraz z nią kleszcze, które stają się aktywne już przy kilku stopniach powyżej zera. Eksperci Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych ostrzegają, że to nie tylko sezon przeziębień, ale także moment wzrostu ryzyka zachorowania na kleszczowe zapalenie mózgu.

Jak wynika z danych European Centre for Disease Prevention and Control, w 2022 roku w 20 krajach UE/EOG odnotowano 3 650 przypadków KZM, z czego zdecydowana większość została potwierdzona1. Choroba ta w pierwszej fazie przypomina zwykłą infekcję wirusową, co może uśpić czujność pacjentów. Kleszczowe zapalenie mózgu jest jednak jedną z najpoważniejszych wirusowych neuroinfekcji w Polsce. Choć zauważamy stały wzrost liczby zachorowań, świadomość zagrożenia wciąż pozostaje niewystarczająca. Wiele osób bagatelizuje pierwsze objawy, kojarząc je z wiosennym osłabieniem lub sezonową grypą.

W Ogólnopolskim Dniu Świadomości Kleszczowego Zapalenia Mózgu warto przypomnieć, jak istotną rolę odgrywa profilaktyka. Obecnie jedyną skuteczną formą ochrony przed wirusem KZM są szczepienia, ponieważ medycyna nie dysponuje leczeniem przyczynowym tej choroby. Terapia ogranicza się zatem głównie do łagodzenia objawów oraz zapobiegania powikłaniom.

Podstępne objawy, czyli jak odróżnić KZM od infekcji?

Wirus KZM trafia do organizmu niemal natychmiast po ukłuciu przez zakażonego kleszcza. Po okresie inkubacji (zazwyczaj od 7 do 14 dni) pojawia się pierwsza faza choroby. Pacjenci skarżą się na gorączkę, bóle mięśni, głowy, nudności oraz ogólne wyczerpanie. W przeciwieństwie do chorób infekcyjnych wirus kleszczowego zapalenia mózgu zazwyczaj nie atakuje dróg oddechowych.

„Największą pułapką kleszczowego zapalenia mózgu jest jego podstępny początek i dwufazowy przebieg. Objawy pierwszej fazy przypominają grypę czy inne infekcje: gorączka, złe samopoczucie, ból mięśni. Jeśli po kilku dniach samopoczucie się poprawia, pacjent często uznaje, że infekcja minęła. Niestety, u części chorych po krótkim okresie pozornego zdrowia może nastąpić druga faza, w której wirus atakuje ośrodkowy układ nerwowy. Prowadzi to do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub mózgu, co może skutkować trwałymi powikłaniami neurologicznymi, a nawet inwalidztwem” – tłumaczy prof. dr hab. med. n. med. Ernest Kuchar, Kierownik Kliniki Pediatrii z Oddziałem Obserwacyjnym, Warszawski Uniwersytet Medyczny.

Profilaktyka w odpowiedzi na kleszcze

W przeciwieństwie do boreliozy, której wektorem również są kleszcze, KZM jest chorobą wirusową. Oznacza to, że nie istnieje lek przyczynowy (antybiotyk), który zwalczyłby wirusa. Leczenie w szpitalu ogranicza się jedynie do łagodzenia objawów i podtrzymywania funkcji życiowych.

W tej sytuacji ważną rolę odgrywają szczepienia ochronne. Są one uznawane przez ekspertów za najskuteczniejszą i najbezpieczniejszą metodę ochrony.

Apteka jako punkt na mapie profilaktyki

W ostatnim czasie dostęp do profilaktyki stał się znacznie łatwiejszy. W Polsce coraz więcej aptek oferuje możliwość zaszczepienia się przeciwko KZM bezpośrednio na miejscu.

„Rola farmaceutów w systemie profilaktyki chorób infekcyjnych stale zwiększa się. Dorośli pacjenci mogą zaszczepić się w aptece po krótkiej konsultacji, co oszczędza czas i zwiększa dostępność do ochrony. W aptece usługa podania szczepionki jest bezpłatna, a pacjent ponosi jedynie koszt samego preparatu” – dodaje prof. dr hab. med. n. med. Ernest Kuchar, Kierownik Kliniki Pediatrii z Oddziałem Obserwacyjnym, Warszawski Uniwersytet Medyczny.

Ogólnopolski Dzień Świadomości KZM

W tym szczególnym dniu eksperci Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych przypominają, że kleszcze nie są wyłącznie domeną gęstych lasów. Coraz częściej spotykamy je także w miejskich parkach, na skwerach czy nawet w przydomowych ogródkach. Pamiętajmy, że świadomość to pierwszy krok, dlatego warto zainwestować w spokojny i bezpieczny wypoczynek na świeżym powietrzu dla całej rodziny, od najmłodszych po seniorów. Co więcej, zaleca się noszenie jasnej, ochronnej odzieży oraz nawyk dokładnego oglądania ciała po aktywnościach na świeżym powietrzu.

---

Ogólnopolski Program Zwalczania Chorób Infekcyjnych (dawniej Ogólnopolski Program Zwalczania Grypy) jest inicjatywą społeczną niezależnych ekspertów medycznych. Program od ponad 13 lat prowadzi w Polsce działania edukacyjne oraz wspiera podniesienie poziomów wyszczepialności, zarówno wśród pacjentów z grup ryzyka, jak też w całym społeczeństwie. Założeniem OPZCI jest to, aby wszyscy i wszędzie, bez względu na wiek, mogli w pełni korzystać z dobrodziejstwa szczepień, co przełoży się na lepszy stan zdrowia i kondycję populacji. Pragniemy skupić uwagę systemu ochrony zdrowia na profilaktykę pierwotną chorób zakaźnych oraz zapewnieniu powszechnego i równego dostępu do szczepionek i szczepień na każdym poziomie opieki zdrowotnej. Organizatorem Społecznej Kampanii Informacyjnej powstałej w ramach Programu jest Fundacja Nadzieja dla Zdrowia. Działania skierowane są do środowiska medycznego, opinii publicznej, samorządów oraz do pracodawców. Przedsięwzięcie spotkało się z aprobatą najważniejszych instytucji działających na rzecz poprawy zdrowia publicznego, wielu organizacji zrzeszających lekarzy, pracodawców, związki samorządów i towarzystwa medyczne. Więcej informacji na stronie: www.opzci.pl.