Artur Sowiński: Ciężko jest żyć lekko

W miniony weekend w Kutnie obserwowaliśmy marsz przeciwko imigrantom podsycany informacjami o śmierci naszego rodaka z powodu obrażeń doznanych wskutek ataku Gruzina. Kolejne środowiska prawicowe zbijają kapitał na ludzkiej tragedii oraz donosach o aktach przemocy ze strony przybyszów z innych krajów. Gniew ludu jest zrozumiały i będzie rozlewać się na coraz większe masy społeczne. Tym bardziej, że nie ma lepszego czynnika solidaryzującego niż wróg zewnętrzny. Ale czy marsze i wiece nie są wyłącznie wyrachowanym krokiem ku władzy, cyniczna częścią kampanii wyborczej, która niczego nie zmieni? Czy poza antyimigranckimi hasłami planowane są jakiekolwiek działania zwalczające przyczynę a nie skutek? Postawię w tej sprawie własną diagnozę.  

III Rzeczpospolita Polska pokazuje, że można pływać po powierzchni nie podejmując istotnych reform nawet przez kilka dekad. Wystarczy zapytać przeciętnego obywatela co sądzi o kolejnych rządach po roku 1989, żeby usłyszeć bardzo uniwersalny frazes: nic nie zrobili! Mimo to, co roku uchwalane są kolejne akty prawne, których obszerność przytłacza każdego normalnego człowieka. Przeciętny Polak ma jasne oczekiwania wobec parlamentarzystów, aby stanowili prawo proste i jakościowe, a nie ilościowe.

Trzeba sobie zdać sprawę z faktu, że największe zmiany dotknęły Polskę w pierwszych dziesięciu latach transformacji ustrojowej w latach 1989-1999. Wtedy utworzono podwaliny państwa jakie znamy dzisiaj. Zmiany fundamentalne dotyczyły m.in. ustanowienia nowej konstytucji, przywrócenia samorządu terytorialnego, ustanowienia nowej ordynacji podatkowej, powołanie szeregu organów administracji rządowej.

Ostatnia wielka próba naprawy funkcjonowania istotnych obszarów państwa odbyła się w roku 1999 za rządów premiera Jerzego Buzka. Wówczas wdrożono tzw. 4 wielkie reformy:

1. Reforma samorządu terytorialnego wprowadzająca m.in. trójstopniowy podział samorządu, utworzenie 16 województw zamiast 49 oraz zmiany w finansowaniu samorządu. 2. Reforma emerytalna oparta na trzech filarach: Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Otwarte Fundusze Emerytalne (obowiązkowe wkłady kapitałowe) oraz dobrowolny wkład kapitałowy (m.in. Indywidualne Konto Emerytalne).

3. Reforma służby zdrowia wprowadzająca Kasy Chorych jako podmioty rozliczające świadczenia zdrowotne (centralizacja w Narodowy Fundusz Zdrowia przyszła dopiero w roku 2003).

4. Reforma szkolnictwa wprowadzające m.in. 3-letnie gimnazja, marginalizację szkół zawodowych, nowe podstawy programowe nauczania

Odważne decyzje przyniosły rządom Unii Wolności i AWS spektakularną klęskę w kolejnych wyborach otwierając drogę do władzy dla postkomunistów z Leszkiem Millerem w roli premiera. Od tego czasu wiele rozwiązań zmodyfikowano lub zniesiono, lecz co do zasady, trzon tych reform funkcjonuje do dziś.

Mankamenty ówczesnych ustaw oraz zmiany w demografii i strukturze społecznej (tj. niska dzietność, koncentracja mieszkańców w ośrodkach miejskich, brak rąk do pracy) stawia nasze państwo przed wielkimi wyzwaniami, które będą miały dalekosiężne konsekwencje odczuwane przez kolejne pokolenia. Sytuację porównam do skaleczenia ręki. Natychmiastowe opatrzenie rany spowoduje chwilowy dyskomfort, ale uraz szybko się zagoi pozostawiając małą bliznę. Pozostawienie otwartej rany i odwracanie wzroku doprowadzi do ropienia, ciągłego bólu, gangreny, a w konsekwencji do amputacji. Identycznie wygląda sprawa odwracania wzroku od najistotniejszych problemów społecznych.

Ostatnie próby naprawy ważnych obszarów państwa skończyły się na reformach systemu emerytalnego przez wydłużenia wieku umożliwiającego przejście na emeryturę. Skutkiem było znaczące osłabienie notowań społecznych dla rządzących. Należy sobie uzmysłowić, że nasze społeczeństwo się starzeje przy jednoczesnym wydłużeniu średniej długości życia przeciętnego Polaka. Przewidywanym skutkiem jest coraz większe przerzucanie środków finansowych na wypłacanie emerytur i spadek wysokości świadczeń wraz z upływem lat z powodu spadku liczby płatników oraz wzrost nakładów na ochronę zdrowia. Jakie rozwiązania zaproponowano w czasie ostatnich dwadzieścia lat? Wydłużenie wieku emerytalnego ze względu na twarde dane demograficzne lub… obniżenie wieku emerytalnego przyspieszającego erozję systemu!

Niestety, próby zwiększenia dzietności poprzez programy świadczeń pieniężnych również się nie powiodły, a wiec brak perspektyw na pozyskanie nowych płatników składek emerytalnych i zbilansowanie całego systemu co rodzi kolejne konsekwencje: jak zapełnić lukę na rynku pracy? Odpowiedzią jest rozwiązanie stare jak świat, czyli migracja ludności. Skoro nie podjęliśmy istotnych prób powstrzymania zapaści demograficznej, skutkiem będzie otwieranie drzwi dla migrantów, którzy będą ratować ekonomię kraju. Kiedyś pytaliśmy „Czy imigranci są nam potrzebni?”, natomiast dzisiaj zasadnym jest pytanie „Z jakiego kręgu kulturowego będą przyjeżdżać migranci?”. Alternatywą jest drastyczny spadek komfortu życia obywateli Polski i recesja gospodarcza. Na tym przykładzie łatwo ujrzeć powagę konsekwencji wynikających z bierności.

Bardzo łatwo zrzucić winę na rządzących, ponieważ to oni powinni myśleć perspektywicznie. I myślą. Od wyborów do wyborów. Próba naprawy czegokolwiek skończy się wielką awanturą w parlamencie, która będzie wykorzystana przez opozycję przy najbliższej kampanii. Z drugiej strony, dużo prościej prowadzi się spór polityczny oparty na różnicach, niż na szukaniu punktów stycznych. Wbrew pozorom, mamy sporo obszarów merytoryczno-nieideologicznych, gdzie taka współpraca jest możliwa, lecz brakuje w nich nośnika emocjonalnego. W konsekwencji zrodziło się powszechne przekonanie, że pełną odpowiedzialność za omijanie poważnych problemów ponoszą politycy. Czy na pewno?

Bierność, niechęć do podejmowania tematów skomplikowanych i zawiłych, brak budowania strategii rozwoju państwa z myślą o dekadach, niechęć do kontynuowania potencjalnie korzystnych rozwiązań systemowych poprzednich rządów itd. To wszystko jest pochodną oczekiwań wyborców, którzy domagają się efektu „tu i teraz”. Odebranie przywilejów motywowane jakimkolwiek pozytywnym wpływem w najbliższych latach skończy się katastrofą dla rządzących.  

Nikt nie chce kolejnego Balcerowicza czyniącego ostre cięcia w wydatkach publicznych. Nikt nie chce przegrać. Nikt nie chce oddawać władzy. A władzę utrzymuje się przez zapewnienie obywateli o posiadaniu rozwiązań na poprawę stanu obecnego. Z tego względu staliśmy się zakładnikami obietnicy łatwego i godnego życia, czyli wiary w rozdawnictwo bez konsekwencji. Obecnie można obserwować wzmożony trend licytowania się na kolejne formy redystrybucji środków pochodzących coraz częściej z kredytów i pożyczek. Sprawcą tej licytacji stały się wygórowane oczekiwania wyborcy wbrew twardym faktom i wskaźnikom demograficzno-ekonomicznym. Partie polityczne są tylko odzwierciedleniem społecznych oczekiwań. Także oczekiwań zrzucających odium odpowiedzialności na przyjezdnych za wieloletnie odwracanie wzroku od spraw istotnych.

Za rok wybory. Załóżmy, że tworzy się kolejny rząd (nie interesuje mnie czy będzie to prawica czy lewica). Liczba ludzi w wieku produkcyjnym spada. Dzietność spada. Ludzie młodzi nie są zainteresowani posiadaniem potomstwa. Kraj jeszcze się rozwija ale rynek rozpaczliwie szuka rąk do pracy. Emerytury tracą na wartości ze względu na mniejszą liczbę płatników. Istnieje poważne ryzyko zmniejszenia wpływów do budżetu z podatków ze względu na kurczącą się populację. Trzeba dać ludowi poczucie sprawczości. Rząd ma do wyboru dwie główne opcje:

1. Szukamy rąk do pracy w postaci imigrantów i odciągamy resztę problemów w czasie.

2. Nie wpuszczamy imigrantów i oczekujemy zapaści ekonomicznej.

Mam dziwne przeczucie graniczące z pewnością, że jeszcze kilka lat będziemy dryfować na powierzchni zanim któryś rząd znajdzie się pod ścianą i z braku pieniędzy będzie musiał podjąć radykalne decyzje. Ale zanim to nastąpi, Ciebie Czytelniku zostawiam z pytaniem: imigranci czy zapaść ekonomiczna?