Supernowoczesny test zamiast cytologii. Nowoczesna profilaktyka raka szyjki macicy

Cytologia znika z programu badań profilaktycznych w kierunku raka szyjki macicy. W ramach programu cytologię wykonywano przez ponad 2 dekady. Zamiast cytologii Polki wykonają superczuły test HPV HR i, jeśli to konieczne, płynną cytologię LBC. Naukowcy z NIO udowodnili blisko dwukrotnie wyższą skuteczność testów HPV HR w wykrywaniu zagrożenia rakiem szyjki macicy w porównaniu do cytologii. W Łódzkiem w 2026 r. test HPV HR powinny zrobić 702 tys. kobiet.

Cytologia, która  przez dekady była podstawą profilaktyki raka szyjki macicy, od 1 sierpania nie będzie już wykonywana jako badanie przesiewowe. Od 1 sierpnia w ramach profilaktyki każda Polka  zrobi już tylko test HPV HR. To superczuły test, który wykrywa wirusa HPV powodującego raka szyjki macicy. Czy dodatni test oznacza raka? Nie! Potwierdza, że kobieta jest zakażona wirusem HPV, który u części kobiet,  po pewnym czasie może doprowadzić do raka szyjki macicy.  Zmiany przednowotworowe można wcześnie wykryć – za pomocą płynnej cytologii LBC – i skutecznie leczyć.

I test HPV i płynne cytologia LBC są bezbolesne i bezpłatne, refunduje je NFZ w ramach programu profilktycznego.

Dlaczego żegnamy cytologię  

Wyniki badań naukowców z Narodowego Instytutu Onkologii, które objęły ponad 33 tysiące kobiet, jednoznacznie wskazują na blisko dwukrotnie wyższą skuteczność testów HPV HR w wykrywaniu zagrożenia rakiem szyjki macicy w porównaniu do cytologii.

Zgodnie z rekomendacjami opublikowanymi w 2025 roku przez European Commission Initiative on Cervical Cancer, testy HPV HR są jedyną rekomendowaną metodę badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy w Europie.

Kto może skorzystać z nowoczesnych badań

Program profilaktyki raka szyjki macicy to badania dla kobiet w wieku od 25 do 64 lat, które w ciągu ostatnich 3 lat nie miały wykonywanego przesiewowego badania cytologicznego.

Nowy schemat

• polega na wykonaniu testu HPV HR z genotypowaniem, który wykrywa DNA lub RNA wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) o wysokim ryzyku onkogennym w wymazie z szyjki macicy
• wykonywany jest co 5 lat
• jeśli wynik testu HPV HR jest dodatni, z tego samego pobranego materiału wykonuje się dodatkowo cytologię na podłożu płynnym (LBC).

Co warto wiedzieć o nowej metodzie?

• Test HPV HR z genotypowaniem – od którego zaczyna się badania w ramach programu - to badanie molekularne, które wykrywa DNA lub RNA wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) o wysokim ryzyku wywoływania raka szyjki macicy. Materiał do badania pobiera się wymazem z szyjki macicy.
• Cytologia płynna (LBC) wykonywana będzie tylko wtedy, gdy wynik testu HPV HR jest dodatni. Co ważne – nie trzeba wtedy ponownie pobierać wymazu, bo wykorzystuje się materiał z tego samego pobrania.
• Zakres i częstotliwość badań będzie zależał od wyników testów.

Uwaga! Pacjentki leczone z powodu nowotworu złośliwego szyjki macicy po zakończeniu kontroli onkologicznej (decyzję podejmuje lekarz prowadzący leczenie onkologiczne) ponownie mogą zostać objęte badaniami cytologicznymi.

Badanie za rok, 3 lub 5 lat

• Jeśli wynik badania HPV HR będzie ujemny - lekarz zaleci ponowne badanie profilaktyczne po upływie 3 lub 5 lat, w uzasadnionych przypadkach po upływie 12 miesięcy
• Jeśli wynik testu HPV HR będzie dodatni - z tego samego materiału wykonana będzie cytologia płynna (LBC). Jeśli jej wynik będzie prawidłowy, lekarz zaleci ponowne badanie profilaktyczne po upływie 12 miesięcy.
• Jeśli w wyniku badania zostaną stwierdzone zmiany o charakterze dysplastycznym - lekarz ginekolog skieruje pacjentkę na dalszą diagnostykę, tj. badanie kolposkopowe lub badanie kolposkopowe z pobraniem wycinka do badania histopatologicznego. W przypadku rozpoznania raka szyjki macicy lub inne schorzenie pacjentka zostanie skierowana do leczenia specjalistycznego lub na dalszą diagnostykę

Gdzie skorzystać z badań

Z programu profilaktyki raka szyjki macicy można skorzystać w poradniach ginekologicznych i u położnych POZ, które podpisały z NFZ umowę na prowadzenie badań. To ponad 150 takich poradni w Łódzkiem.

Ich lista jest dostępna na stronie https://gsl.nfz.gov.pl/GSL/GSL/ProgramyProfilaktyczne oraz pod numerem całodobowej infolinii 800 190 590.

Jak się badają kobiety

702 tys. kobiet w Łódzkiem powinno zrobić test HPV HR jeszcze w tym roku. W Łódzkiem z profilaktyki raka szyjki macicy korzysta 16% kobiet. Niestety, są też gminy, w których z badań korzysta jeszcze mniej kobiet: tylko od 5 do 6% pań skorzystało z bezpłatnej profilaktyki w Krośniewicach, Nowych Ostrowach, Dąbrowicach.  Najwięcej kobiet skorzystało w Szczercowie, Wolborzu i Lutomiersku – po 26%.

Najwięcej kobiet korzysta z profilaktyki w powiecie opoczyńskim – 17%.